125 năm sau khi nhà văn qua đời, tách trà trên bàn viết trong căn nhà của Fyodor Dostoyevsky ở St. Petersburg vẫn chưa bao giờ nguội lạnh. "Chúng tôi luôn để ý đến chi tiết nhỏ nhặt này, bởi nó nhắc nhở về hình ảnh thân thương: Fyodor Mikhailovich từng ngồi viết ở nơi này trong những đêm dài, bên cạnh tách trà nóng", Natalya Ashimbayeva, người quản lý bảo tàng (trước đây là ngôi nhà của Dostoyevsky), cho biết.

Nằm trên một vùng đất rộng phía bắc thành phố St. Petersburg, căn hộ 6 phòng này mang dáng vẻ đơn sơ của một gia đình trung lưu thời bấy giờ nhưng ẩn chứa không khí ấm cúng. Đây là nơi nhà văn qua đời sau những ngày tháng tù tội, ốm yếu, bệnh tật và nghèo đói. Ông mất ngày 9/2/1881.

Cùng với thiên tài Leo Tolstoy (1828-1910), Dostoyevsky để lại những dấu ấn sâu đậm trong nền văn học Nga. Ông là người góp phần đưa văn học nhân loại tiến thêm những bước đi dài trên hành trình khám phá đời sống tâm hồn sâu thẳm, phức tạp bên trong của con người và tạo được những ảnh hưởng lớn đến những nhà văn nổi tiếng thế kỷ 20 như Herman Hesse, Albert Camus, Ernest Hemingway và Gabriel Garcia Marquez.

Dostoyevsky sinh ngày 11/11/1821 tại Matxcơva. Bố ông là một bác sĩ quân y sinh trưởng trong một gia đình quý tộc phá sản.

Tuy đến với văn học từ những năm còn học trung học qua những tác phẩm kinh điển của Pushkin, Gogol, Balzac, Hugo... nhưng lớn lên, nhà văn theo học tại Học viện kỹ thuật quân sự. Tốt nghiệp, ông trở thành kỹ sư bản đồ rồi nhanh chóng bỏ việc sau chưa đầy 1 năm để đến với văn chương bằng bản dịch Eugénie Grandet của Balzac. Năm 1845, tên tuổi Dostoyevsky bắt đầu được biết đến trên văn đàn với tác phẩm đầu tay Poor People (Những kẻ đáng thương hại).

4 năm sau, nhà văn bị tống giam và lĩnh án tử hình do tham gia vào phong trào hoạt động bí mật chống lại Nga hoàng của một nhóm cánh tả. Nhưng trong giờ khắc đối diện với cái chết, nhà vua ra lệnh thay thế cái chết bằng án lưu đày khổ sai biệt xứ ở Siberia và sau đó là phục dịch vô thời hạn trong quân đội. Trò chơi tai ác này của nhà vua đã khiến cho những mầm bệnh thần kinh vốn có trong nhà văn ngày một phát sinh trầm trọng.

Sau khi trở về Petersburg, vừa mang bệnh tật, vừa chìm vào cờ bạc với những món nợ chồng chất, nhà văn đã quyết định ra nước ngoài.

Trong những năm cuối đời, những trang viết đem đến cho ông nguồn thu nhập đủ sống. Đỉnh cao sự nghiệp đến với nhà văn một năm trước khi ông qua đời. Ông vinh dự được lựa chọn làm người đọc diễn văn tại lễ khánh thành tượng đài Pushkin ở Matxcơva.

Những nhân vật của Dostoyevsky như Raskolnikov (Crime and Punishment - Tội ác và trừng phạt), Myshkin (Idiot - Thằng ngốc), Alyosha (The Brothers Karamazov - Anh em nhà Karamazov) có sức sống thực sự lâu bền trong lòng độc giả không chỉ nước Nga mà của cả thế giới.

"Dostoyevsky có tài năng đặc biệt trong việc miêu tả linh hồn con người trong những cơn khủng hoảng", Ashimbayeva nhận định.

Không ít tác phẩm xuất sắc trong số này được khai thác từ chính cuộc sống và chuỗi ngày khủng hoảng của nhà văn.

Dẫu bị cấm đoán qua hàng thập kỷ dài nhưng đến nay tác phẩm của ông đã được trả lại vị trí xứng đáng của chúng trong lòng độc giả. Khi nhà văn qua đời, hơn 60.000 người đã đưa tang ông.

Nhà văn Alexei Remizov viết: "Dostoyevsky chính là nước Nga. Nước Nga sẽ không có ngày nào thiếu vắng Dostoyevsky".

Còn Gorki nhận định, Dostoyevsky là "nhà văn thiên tài biết phân tích những bệnh trạng của xã hội thời ông... là một thiên tài không thể phủ nhận được, với sức biểu hiện như vậy, chỉ có Shakespeare mới có thể đặt ngang hàng".

Theo Evăn